dinsdag 27 december 2022

Verslag van de 83e CEDAW-sessie: verschillende nationale contexten en vernieuwing bij het comité

Mijn naam is Dana Huisman, ik werk als vrijwilliger voor het secretariaat van het Netwerk VN-Vrouwenverdrag en doe daarnaast onderzoek naar ngo-deelname aan CEDAW-processen voor mijn master in Human Rights Studies. Ik was afgelopen oktober aanwezig bij de CEDAW-sessie in Genève en vertel hieronder meer over mijn ervaring.

Van 10 tot 28 oktober 2022 vond de 83e sessie plaats van het CEDAW-comité in Geneve. Eenieder die wel eens is geweest weet hoe het gaat: het aanmeldformulier van tevoren, het ophalen van de toegangspas, de veiligheidscontrole en dan eindelijk het moment waarop je achter het hek staat naast de iconische rij vlaggenmasten. Een geliefd object voor de foto’s van zowel toeristen als officiële VN-bezoekers. De sessie zelf vond dit keer plaats in een gebouw ver verscholen aan de achterkant van het terrein. Op de eerste dag liep ik met een aantal andere ngo-vertegenwoordigers en stagiaires daarom na een zoektocht vol omwegen een halfuur te laat de sessie binnen. Waar ik dat in eerste instantie zonde vond, kwam ik er al snel achter dat alle details meekrijgen in de twee-weken-durende reeks van dagenlange bijeenkomsten sowieso een uitdaging is. Dat neemt niet weg dat er veel te leren valt tijdens (en zeker ook buiten) de sessie. Over bijvoorbeeld vrouwenrechten in verschillende nationale contexten en de werkwijze van het comité.

Constructive Dialogues

Het grootste deel van de sessie draait om de Constructive Dialogue: het comité ondervraagt een lidstaat op haar beleid op vrouwenrechten en de uitvoering hiervan. Er werden deze keer delegaties van acht verschillende landen ondervraagd: Armenië, België, Finland, Gambia, Honduras, Oekraïne, Saint Kitts en Nevis en Zwitserland. Maar liefst vijf Europese landen dus, met problemen die soms vergelijkbaar zijn als die in Nederland. Zaken als de economische emancipatie van vrouwen en huiselijk geweld tegen vrouwen worden veel besproken, vaak ook in context van de COVID-19 pandemie. Daarnaast informeerde het comité bij Zwitserland naar de directe werking van het verdrag in nationale gerechtelijke procedures. Zwitserland erkent de directe werking van het verdrag en de delegatie geeft aan dat er een gids is opgesteld voor juristen om het verdrag toe te passen. Het comité stelt echter dat er nog weinig gebruik wordt gemaakt van het verdrag in rechtszaken (zie: CEDAW/C/CHE/CO/6 para 15). In Nederland lijkt er ook weinig aandacht te zijn voor de directe werking van het verdrag, zoals ook blijkt in het boek “Eindelijk ’n uitkering! Met dank aan het VN-Vrouwenverdrag” (2022).

Op globale schaal verschillen de besproken onderwerpen soms veel van elkaar. Waar het comité bij België pleit voor meer vrouwen in STEM (science, technology, engineering, mathematics), uiten ze bij Gambia hun zorgen over de hoge graad van analfabetisme onder vrouwen en meisjes. De Russische inval zorgt voor een schrijnende situatie in Oekraïne en veel aandacht voor seksueel geweld tegen vrouwen en de rol van vrouwen in vredesopbouw in de Concluding Observations. Toch zijn er ook veel overeenkomsten tussen alle besproken landen. Genderstereotypering is bijvoorbeeld overal een probleem dat aan vele andere schendingen van vrouwenrechten ten grondslag ligt.

Nieuwe werkwijze CEDAW-comité

Tijdens deze 83e sessie experimenteerde het comité met een nieuwe werkwijze tijdens de bespreking van Zwitserland. Op initiatief van comitélid Corinne Dettmeijer, de country rapporteur voor Zwitserland, werd de bespreking niet aan de hand van de artikelen van het verdrag gedaan maar per thema. Deze thema’s komen overeen met de thema’s in de List Of Issues Prior to Reporting (LOIPR). Het comité combineert zo artikelen om herhaling te voorkomen en de bespreking effectiever te maken. Deze werkwijze leek goed te bevallen dus zal misschien herhaald worden en ook voor de bespreking van Nederland gelden in de toekomst. Een belangrijk gegeven om mee te nemen bij het opstellen van de schaduwrapportage.

Nieuwe General Recommendation: Indigenous women and girls

In een gesloten sessie van het comité werd General Recommendation 39 aangenomen. Het comité besteedt in deze aanbeveling extra aandacht aan hoe lidstaten het verdrag behoren te gebruiken om de rechten van indigenous women and girls te waarborgen. Deze groep treft intersectionele problemen en is bijvoorbeeld vaak slachtoffer van gedwongen verhuizing en gender-gerelateerd geweld. De volledige General Recommendation is hier te lezen.

Trainingen van IWRAW AP

De 83e sessie van het CEDAW-comité was een waardevolle bijeenkomst om mee te maken. Niet alleen door de informatie in de sessie zelf maar zeker ook door de gesprekken, bijeenkomsten en ontmoetingen tussen de vergaderingen door. Na twee jaar van lockdowns is dat een welkome afwisseling. Ik zou iedereen die zich bezighoudt met het VN-Vrouwenverdrag en de mogelijkheid heeft (Genève blijft helaas een dure stad) dus zeker aanbevelen om een keer aanwezig te zijn bij een sessie. Daarbij zou ik ook de trainingen van International Women’s Rights Action Watch Asia Pacific (IWRAW AP) voor maatschappelijke organisaties niet overslaan. Zij hebben veel kennis in huis en helpen ngo’s om hun input tijdens de sessie zo effectief mogelijk te maken. Voor organisaties die hier zelf de middelen niet voor hebben bieden ze vaak ook financiering aan. Om op de hoogte te blijven van hun werkzaamheden rondom het VN-Vrouwenverdrag kan je ze volgen op Facebook.


maandag 12 september 2022

Deelname workshop CEDAW-SDG's tool

Mijn naam is Ruth A. Richardson. Ik ben Algemeen bestuurslid en Adviseur bij het Internationale Netwerk van Liberale Vrouwen (INLW) en lid van het Netwerk VN-Vrouwenverdrag. Tevens ben ik Adviseur en medevoorzitter van de werkgroep Klimaatrechtvaardigheid voor de Women7 richting de G7 voorzitterschap die dit jaar in St Elmau München in Duitsland werd gehouden.


Onlangs heb ik deelgenomen aan virtuele CEDAW-SDGs Workshop 🙌 (met een focus op klimaatrechtvaardigheid✊🌏). Een ruimte bedoeld om activisten en organisaties te ondersteunen die werken rond klimaatrechtvaardigheid en die hierin geïnteresseerd zijn of al betrokken zijn bij de VN-doelstellingen voor duurzame ontwikkeling en de bijbehorende belangenbehartigingsruimten. 

De workshop vond in 3 sessies plaats, namelijk op 1 en 7 juni en 2 augustus 2022, tussen 20.00 en 23.00 uur Kuala Lumpur-tijd. Deze workshop is bedoeld om feministische en vrouwenrechtenorganisaties in het zuiden van Azië te ondersteunen om hun belangenbehartiging op nationaal, regionaal en mondiaal niveau te versterken door CEDAW en de 2030 Agenda te harmoniseren.

IWRAW Asia Pacific heeft een CEDAW-SDGs Tool ontwikkeld. Deze tool is tijdens de workshop geïntroduceerd zodat deelnemers ermee kunnen werken om organisaties te helpen bij het bouwen van verbindingen tussen de SDG's en mensenrechteninstrumenten.

De laatste sessie was gewijd aan de deelnemers om na te denken over de belangenbehartiging in de toekomst, hoe deze meer strategisch en impactvol kan worden gemaakt, en welke tools ons daarbij kunnen helpen. Tijdens de laatste sessie was er ruimte gecreëerd om te horen en te discussiëren met degenen die onder meer de HLPF of de 82e CEDAW-sessie hebben bijgewoond, evenals degenen die zich voorbereiden om dit jaar deel te nemen aan de resterende processen. Daarnaast kon je in de laatste sessie feedback geven over de CEDAW-SDGs Tool en de workshop in het algemeen.

Het was een leerzame workshop door de focus op de CEDAW-SDGs tool. We leerden de tool te gebruiken en verbanden te leggen tussen mensenrechteninstrumenten en de SDG's. We leerden bijvoorbeeld hoe je SDG's kan integreren in schaduwrapporten of in andere rapporten in het kader van mensenrechten en verdragsorganen.

Tevens leerden we hoe je de rapporten van het maatschappelijk middenveld beter kan opstellen voor nationale, regionale en wereldwijde beoordelingen van de SDG's die zijn gericht op mensenrechtenverplichtingen van staten. We leerden hoe je bij staten kan pleiten voor het gebruik van SDG's en hoe je kan lobbyen om de voortgang bij het nakomen mensenrechtenverplichtingen te versnellen, vooral jegens vrouwen en andere gemarginaliseerde groepen mensen. Tot slot leerden we de staat te beïnvloeden op het gebied van de ontwikkeling van SDG-indicatoren, zowel op nationaal niveau, in relatie tot relevante mensenrechtennormen en -verplichtingen, als op internationaal niveau. 

Ik heb veel gehad aan deze workshop. Het heeft mij veel inzichten gegeven en mijn autonomie echt verbeterd. Deze inzichten kan ik inzetten op het gebied van vrouwen- en humane rechten en klimaatrechtvaardigheid. De workshop heeft ervoor gezorgd dat ik meer durf te vertrouwen op mijn ingevingen vanuit gevoel en niet vanuit denken. Kortom, dit was een goede tool om mijn creativiteit te ontwikkelen! 

maandag 18 oktober 2021

Publicatie List of Issues Prior to Reporting 

Op 9 juli is de List of Issues Prior to Reporting voor Nederland gepubliceerd. Het Cedaw-comité gaat in 25 punten in op een flink aantal thema’s, waaronder ‘access to justice and legal complaint mechanisms’, ‘marriage and family relations’ en ‘gender based violence against women’. Zo wordt aan Nederland onder meer gevraagd om het comité te voorzien van informatie over hoe ervoor wordt gezorgd dat vluchtelingenvrouwen en meisjes voldoende toegang hebben tot rechtsbijstand, welke maatregelen zijn genomen om stereotypering en ‘hate speech’ tegen moslim en migrantenvrouwen en vrouwelijke asielzoekers te voorkomen. Opnieuw wordt gevraagd welke stappen zijn gezet om systematisch data te verzamelen over alle vormen van geweld tegen vrouwen, uitgesplitst naar leeftijd, etnische afkomst, beperking en genderidentiteit, en naar de relatie tussen de dader en het slachtoffer.

Nieuwe onderwerpen: COVID-19 en klimaat
Naar aanleiding van de COVID-19 pandemie gaat het comité ook in op ‘Women’s rights and gender equality in relation to the pandemic and recovery efforts’: Nederland wordt gevraagd aan te geven hoe de gelijke deelname van vrouwen en meisjes aan het politieke en openbare leven en besluitvorming en economische zelfbeschikking wordt gewaarborgd, met name bij het opzetten en uitvoeren van herstelprogramma’s. Ook interessant is dat het comité in deze lijst ingaat op het thema gender & klimaat, namelijk door te vragen naar de manier waarop vrouwen worden betrokken bij het ontwerpen, aannemen en uitvoeren van programma’s inzake klimaatverandering, milieubeleid en verminderen van risico’s op natuurrampen.

Volgende stap
De regeringsrapportage zou eigenlijk uiterlijk een half jaar na de publicatie van de List of Issues Prior to Reporting bij CEDAW binnen zijn, maar Nederland heeft al een iets ruimere termijn gekregen en koerst op 24 maart 2022. Vanwege COVID-19 is er bovendien een flinke achterstand opgelopen aan al ingeleverde regeringsrapportages waarvoor de Constructive Dialogue nog ingepland moeten worden in een sessie. Hierdoor is het vooralsnog onduidelijk is wanneer Nederland aan de beurt zal zijn. We houden jullie op de hoogte!

Het schrijfteam

maandag 12 juli 2021

Pre-sessie 5 juli: Oral Statement

Afgelopen maandag, 5 juli, was het zover: tijd voor het Oral Statement. In 5 minuten mochten we een voorbereidingswerkgroep van CEDAW briefen over de schaduwrapportage en de meest prangende kwesties wat betreft vrouwenrechten in Nederland. Namens het Netwerk VN-Vrouwenverdrag waren Petra Snelders (schrijfteam), Linda Mans (schrijfteam), Luna Vollebregt (schrijfteam) en Saida Derrazi (S.P.E.A.K.) aanwezig bij deze digitale bijeenkomst. Saida sprak namens het Netwerk en de 76 ondertekenaars van het schaduwrapportage het Statement uit. Jammer dat we via een beeldscherm ‘samen’ waren, maar een groepschat bood uitkomst voor snelle uitwisselingen. 

Tijdens de achterbanconsultatie op 28 juni (zie vorige blogpost) was er gelegenheid voor de ondertekenaars van de schaduwrapportage om aan te geven welke issues ze in het Oral Statement nog graag wilden benadrukken. Als top 4 kwam daar uit: de (on)veiligheid van vrouwen, het gebrek aan gendersensitief beleid, de (non-)implementatie van het Verdrag en het belang van duurzame betrokkenheid van vrouwenorganisaties bij overheidsbeleid. We hebben op basis van deze input vervolgens een zo sterk en ‘pitchy’ mogelijk Oral Statement opgesteld. Hierbij hebben we dankbaar gebruik gemaakt van de hulp van Quirine Lengkeek (CHOICE), die dankzij haar ervaringen als NGO-vertegenwoordiger CSW goed weet hoe je moet overtuigen bij de VN. 

In het Statement verwijzen we allereerst naar de grote zorgen die de ondertekenaars hebben over het feit dat Nederlands beleid nog altijd (voornamelijk) genderneutraal is. Dit zorgt ervoor dat bepaalde groepen worden genegeerd en onzichtbaar worden gemaakt en leidt zelfs tot averechtse resultaten. Tijdens de covid-19 pandemie lieten Nederlandse cijfers geen toename in huiselijk geweld zien. Maar was Nederland echt het enige land waar deze schaduwpandemie niet was toegeslagen? En is Nederland veiliger geworden voor vrouwen, of niet? Het extreme geweld tegen sekswerkers tijdens de covid-19 pandemie en de (seksuele) intimidatie en hatespeech waar vrouwen, met name zwarte, migranten, vluchtelingen, moslim en LBTI+ vrouwen mee te maken hebben doen anders vermoeden. Dat maakt het des te schrijnender dat het huidige subsidiemodel het voor een groot deel van de organisaties die deze vrouwen vertegenwoordigen lastig wordt gemaakt om bij te dragen aan beleid. 

Benieuwd naar het hele statement? Lees het hier

Naast een delegatie van het Netwerk was ook NNID aanwezig om de gezamenlijke schaduwrapportage van NNID, TNN en COC toe te lichten. Annelies Tukker van NNID vertelde op indrukwekkende wijze over de problematiek die speelt bij lesbische transgender en intersekse personen. Verder gaf ook het College van de Rechten voor de Mens, bij monde van collegelid Geneviève Lieuw, een statement. Net als het Netwerk ging het College (o.a.) in op de onveiligheid die vrouwen ervaren door huiselijk geweld, seksuele intimidatie en hatespeech.

Na afloop van alle Oral Statements (niet alleen Nederland, maar ook Armenië, Georgie, Djibouti, Finland, Niger, Honduras en Turkije kwamen aan bod) kregen de comitéleden de gelegenheid om vragen te stellen aan de aanwezige ngo’s. Deze vragen moesten de ngo’s binnen 24 uur schriftelijk beantwoorden. Aan ons als Nederlandse ngo’s werd één vraag gesteld, namelijk of gedwongen sterilisatie van vrouwen is geregeld in de Nederlandse wet, en of er wat betreft de gedwongen sterilisatie van intersekse kinderen jurisprudentie is, die in lijn is met het VN-Vrouwenverdrag. Deze vraag kwam van het comitélid Ana Peláez Narváez. Samen met NNID hebben we vliegensvlug een antwoord op deze vraag geformuleerd, met dank aan de snelle reacties op onze vragen aan organisaties in het veld die zich met dit thema bezighouden. In het antwoord gaan we in op de zorgen die er zijn over het programma ‘Nu niet Zwanger’, waartegen Bureau Clara Wichmann met succes heeft geprocedeerd. Suggesties voor vragen die het comité aan Nederland zou kunnen stellen zijn: hoe waarborgt de regering de bescherming van de zelfbeschikking van alle vrouwen, ook van de vrouwen die als "kwetsbaar" worden aangemerkt? En welke maatregelen zijn genomen om de rechten van intersekse personen te beschermen?

En nu?

Nu is het wachten op de vragen die het comité zal stellen aan de Nederlandse regering. Waarschijnlijk worden de vragen deze week gepubliceerd. En dan moet Nederland aan de bak om een antwoord te formuleren op de, hopelijk kritische, vragen. 

Laten we hopen dat de regering de schaduwrapportage en de vragen van CEDAW serieus neemt, en dat we gezamenlijk, NGOs en regering, stappen kunnen gaan zetten ter verbetering van de positie van alle vrouwen in Nederland, inclusief zwart, migrant, vluchteling, moslim en LBT+ vrouwen. 

Het schrijfteam


maandag 14 juni 2021


Update van het schrijfteam

Het is alweer een tijdje geleden dat we onszelf introduceerden. Ondertussen is er flink wat werk verzet, tijd voor een update dus! Als schrijfteam zijn we de eerste paar maanden van het jaar druk bezig geweest met het verzamelen van input en informatie. Helaas was het vanwege de beperkingen die de COVID-19 pandemie met zich meebracht niet mogelijk om fysieke bijeenkomsten te organiseren. Hier baalden we van, we hadden graag verschillende organisaties bij elkaar gebracht om ideeën uit te wisselen en te netwerken. Gelukkig hebben we wel veel online en telefonische gesprekken kunnen voeren en zelfs een paar kleine online expertmeetings georganiseerd. Uit de hoeveelheid input en informatie die we ontvingen blijkt maar weer dat gendergelijkheid in Nederland nog niet ‘af’ is. Het kostte ons bloed zweet, tranen en vele online vergadersessies om de tekst te reduceren tot het maximale toegestane woordaantal van 6600, maar het is gelukt. De definitieve versie is op 5 juni naar CEDAW verstuurd en heeft maar liefst 75 ondertekenaars. Via deze link kunnen jullie de schaduwrapportage bekijken. 

En nu?

Op basis van de ontvangen schaduwrapportages zal een werkgroep van het CEDAW-comité een lijst met vragen aan Nederland, een List of Issues Prior to Reporting (LOIPR), opstellen. De antwoorden op deze vragen vormen straks de 7e regeringsrapportage. Vervolgens zullen wij in schaduwrapportage 2.0 reageren op de regeringsrapportage. Daarna vindt de constructieve dialoog plaats, waarin het CEDAW-comité in gesprek gaat met zowel de Nederlandse delegatie als met vertegenwoordigers van NGOs. Na dit alles gaat het comité in beraad, en neemt vervolgens de concluding observations aan, waarin het comité op de (volgens het comité) belangrijkste punten een aantal aanbevelingen aan Nederland doet. 

Pre-sessie en overleg over kernpunten in Oral Statement

Voordat de voorbereidingswerkgroep met de LOIPR aan de slag gaat is er op 5 juli aanstaande, tijdens een online bijeenkomst, gelegenheid voor NGOs om in een Oral Statement hun schaduwrapportage toe te lichten. Tijdens deze bijeenkomst zullen wij namens het Netwerk kort ingaan op een aantal kernpunten uit de schaduwrapportage.

Ter voorbereiding op het Oral Statement organiseert het Netwerk op 28 juni, van 10:00u tot 11:30u een online bijeenkomst voor de ondertekenaars van schaduwrapportage 1.0, om gezamenlijk de inhoud van het Oral Statement af te stemmen. Wij zullen tijdens deze bijeenkomst kort de inhoud van schaduwrapportage 1.0 presenteren. Verder krijgen deelnemers de gelegenheid om aan te geven waar in het Oral Statement de nadruk op gelegd zo moeten worden. Het Oral Statement duurt slechts 5 á 10 minuten, dus er kunnen maar enkele onderwerpen aan bod komen. Tijdens de bijeenkomst zullen we gezamenlijk nadenken over welke onderwerpen het meest geschikt zijn om te benoemen, onder meer op basis van actualiteit en strategische waarde. Om de inbreng zo efficiënt mogelijk te houden wordt de keuze ook afgestemd met het College voor de Rechten van de Mens en de Nederlandse organisatie voor seksediversiteit, COC en Transgender Netwerk Nederland (die ook een schaduwrapportage hebben ingediend). Zien we je daar? Aanmelden kan via deze link 

Bedankt!

Tot slot nogmaals een woord van grote dank voor alle organisaties en individuen die een bijdrage hebben geleverd aan schaduwrapportage 1.0. Muchas gracias! 


woensdag 17 februari 2021

Introductie schrijfteam 7e rapportagecyclus VN-Vrouwenverdrag

De 7e rapportagecyclus van het VN-Vrouwenverdrag is inmiddels gestart. Het team dat zich de komende rapportageperiode zal bezighouden met het samenstellen van de schaduwrapportages en het presenteren ervan bij het VN-Comité (CEDAW) bestaat uit Linda Mans, Petra Snelders en Luna Vollebregt.

In het kort: wie zijn ze?
Linda Mans werkt als onafhankelijk onderzoeker en consultant onder de naam Manskracht. Linda heeft een achtergrond in gezondheidswetenschappen met als specialisatie gezondheidsvoorlichting en genderstudies. Haar loopbaan meanderde van werken bij een afdeling communicatie in een ggz-instelling en het doen van actie-onderzoek om sekse en gender te integreren in het medische basisonderwijs tot het geven van participerende video-workshops en het agenderen van mondiale gezondheid bij beleidsmakers, nationaal en internationaal. Als Manskracht balt Linda haar kennis en kunde samen met als leidraad ‘gezonde mensen op een gezonde planeet’. Samen met Leontine Bijleveld was Linda co-rapporteur van de 5e rapportagecyclus VN-Vrouwenverdrag. Deze ervaring komt haar nu van pas als lid van het schrijfteam. Voor meer informatie, zie https://nl.linkedin.com/in/lindamans.

Petra Snelders werkt al ruim 35 jaar op het gebied van Mensenrechten, Vrouwen en Migratie. Ze heeft bij verschillende non-profit organisaties gewerkt ten behoeve van de structurele verbetering van de sociale, economische en juridische rechten van (migranten- en vluchtelingen) vrouwen. Tot eind 2015 werkte ze bij Movisie landelijk kennisinstituut voor sociale vraagstukken, programmalijn huiselijk en seksueel geweld. Sindsdien is ze als zelfstandige werkzaam op het gebied van mensenrechten, vrouwen en migratie, zowel op lokaal, landelijk als internationaal niveau. Via haar werk bij de RESPECT Netwerk Europe, een netwerk van organisaties van migrant domestic workers en ondersteuners, is zij betrokken bij verschillende internationale (VN) processen op het terrein van migratie en ontwikkeling. Petra was co-rapporteur voor de 6de rapportagecyclus VN-Vrouwenverdrag en voor de 1ste schaduwrapportage over de implementatie van het Istanbul Verdrag. Focus van Petra’s werk is het agenderen en het dichten van de kloof tussen het beleid en de dagelijkse ervaringen van (migranten/vluchtelingen) vrouwen sociaal, economisch en juridisch.

Luna Vollebregt is internationaal jurist met specifieke interesse in mensen- en vrouwenrechten. Na haar studies rechtsgeleerdheid en Europese studies heeft zij zich aan SOAS, University of London gespecialiseerd in internationaal recht en ‘law and gender’. Haar afstudeerscriptie schreef ze over ‘women’s access to justice’. Sinds 2018 is Luna bestuurslid van de Vereniging voor Vrouw en Recht Clara Wichmann, en daardoor goed bekend met de activiteiten van het Netwerk. Momenteel is Luna werkzaam als netwerkcoördinator van het Breed Mensenrechten Overleg (BMO), een samenwerkingsverband van mensenrechten- en ontwikkelingsorganisaties die gezamenlijk werken om de aandacht voor mensenrechten in het Nederlands buitenlands beleid te bevorderen. Daarvoor werkte ze als onderzoeksmedewerker op de Universiteit van Amsterdam. Luna zal zich, naast haar werkzaamheden voor het BMO, één dag per week voor het schrijfteam inzetten.

dinsdag 15 augustus 2017

Minister Bussemaker over CEDAW en over NGO’s



Onlangs verscheen in het Tijdschrift voor Genderstudies een interview met Hedy d’Ancona en Jet Bussemaker over dertig jaar emancipatiebeleid.[i] De eerste geafficheerd als grondlegger van het emancipatiebeleid in haar korte staatssecretariaat 1981/82, de laatste op het moment van schrijven laatste bewindspersoon, gedurende een volle kabinetsperiode, in de rij. Historici zullen later beoordelen of de betekenis van Bussemaker voor het emancipatiebeleid die van d’Ancona benadert. Voor de cedaw-blogspot is vooral interessant dat Bussemaker tweemaal refereert aan de constructieve dialoog met het CEDAW-Comité (november 2016).
Ik was vorige week in Geneve waar ik uitgebreid ondervraagd ben door zo’n panel en daar zijn dan ook een heleboel NGO’s bij. Sommige daarvan lopen al heel lang mee en wat verjonging en vernieuwing zou denk ik geen kwaad kunnen, terwijl ik daarbij ook hele interessante organisaties zie, zoals Femmes for freedom die zich bezig houdt met vrouwen die opgesloten zitten in hun thuissituaties.’ (p. 126)

Intrigerende opmerkingen. Al valt niet uit te sluiten dat een en andere door de interviewers iets te kort door de bocht is opgeschreven, de tekst zal toch goedgekeurd zijn door de (woordvoerder van de) minister. Het CEDAW-Comité een panel? Ter zitting op 16 juni j.l. in de procedure van de zwangere zelfstandigen die met de uitspraak van CEDAW in de hand alsnog een uitkering aanvroegen door de Centrale Raad van Beroep (CRvB) een gezaghebbend orgaan genoemd. Waarvan je de opvattingen niet zo maar naast je neer kunt leggen, volgens de CRvB in de uitspraak op 27 juli 2017. Dat deed Bussemakers collega en partijgenoot Lodewijk Asscher wel toen hij besloot CEDAW’s uitspraak in de individuele klachtprocedure naast zich neer te leggen, overigens zonder haar, de minister voor emancipatie, te consulteren.

In de wetenschap is het goed gebruik om te argumenteren op inhoud en opposanten niet op leeftijd, anciënniteit en dergelijke weg te zetten. Bovendien hebben wetenschappers open oog voor verklarende factoren van waarnemingen, na een dubbelcheck of de waarneming wel klopt. Jet Bussemaker mag dan gepromoveerd zijn, op de universiteit gewerkt hebben, en rector van de Hogeschool van Amsterdam geweest zijn, als minister van OCW belast met de coördinatie van het emancipatiebeleid heeft ze deze wetenschappelijke benadering kennelijk verloren. Woorden als verjonging en vernieuwing zetten een toon en laten een bepaalde zuurgraad zien. Terwijl de waarneming niet klopt. Er waren in de NGO-delegatie inderdaad enige vrouwen van de leeftijd van de minister en mijzelve, generatiegenoten dus. Maar als totaal was er een grote diversiteit naar leeftijd, etniciteit, seksuele voorkeur bijvoorbeeld. Er waren tenminste drie aanmerkelijk jonger dan Shirin Musa van Femmes for Freedom, die zelf al weer aanmerkelijk jonger is dan de minister. Twee van hen hadden zelfs onbetaald verlof genomen om er in Genève bij te kunnen zijn. Bijna allemaal zijn ze actief in het arbeidsproces. Gepensioneerd was de collega uit Curaçao, die aanwezig kon zijn dankzij sponsoring door een internationale NGO (IWRAW-AP), nadat zowel de regering van Curaçao, als de Directie Emancipatie van OCW enigerlei subsidie voor het schaduwproces in het Caraïbisch deel van het Koninkrijk categorisch hadden afgewezen. Jongere collega’s van deze gepensioneerde konden zich niet permitteren om meer dan een week verlof op te nemen om naar Genève af te reizen. Vernieuwend vonden we zelf dat voor het eerst een vertegenwoordigster van sekswerkers organisaties PROUD in de NGO-delegatie deelnam.

Het door de minister beleden enthousiasme voor Femmes for freedom is opmerkelijk omdat zij tussen de datum van het interview en het moment van publicatie in het TvG de aanvraag van twee allianties waarin FFF deelnam voor een instellingssubsidie van OCW heeft afgewezen. Slechts aanvragen waarvan de penvoerder al een stevige en omvangrijke subsidierelatie had met OCW of een ander ministerie zijn gehonoreerd. Bussemaker verwacht verjonging en vernieuwing kennelijk vooral van anderen.
In dertig jaar emancipatiebeleid is er nog nooit een instellingssubsidie toegekend aan een ZMV-vrouwenorganisatie! Telkens verwezen naar het minderhedenbeleid of integratiebeleid (alsof ze daar wel aan de bak kwamen) of naar projectsubsidies, wat meestal ook al niet lukte. Geen wonder dat het CEDAW-Comité in steeds urgenter bewoordingen zijn zorgen hierover uitspreekt.

Wordt vervolgd.

Leontine Bijleveld


[i] Roggeband, Conny en Inge Plaisier; ‘Het is nooit af! Een interview met Hedy d’Ancona en Jet Bussemaker over dertig jaar emancipatiebeleid’, in Tijdschrift voor Genderstudies 20 (2017) nr. 2 p.119-135